Tizza og‘rig‘i: 7 ta asosiy sabab va qaysi biri sizniki

Tizzada nima og‘rishi mumkin

Tizza — tanadagi eng katta va eng murakkab bo'g'im. Unda og'riq beradigan tuzilmalar ko'p:

• Tog'ay — suyak uchlarini qoplaydi, o'zida nerv yo'q, lekin yemirilganda ostidagi suyak og'riydi.
• Menisklar — ikkita yarimoysimon tog'ay yostiqcha, zarbani yumshatadi.
• Boylamlar — bo'g'imni ushlab turadi.
• Paylar — mushakni suyakka bog'laydi.
• Bursalar — ishqalanishni kamaytiruvchi suyuqlikli xaltachalar.

Og'riqning joyi ko'pincha qaysi tuzilma zararlanganini ko'rsatadi.

Sabab bo‘yicha yetti asosiy holat

1. Artroz (tog‘ay yemirilishi)

Kim: ko'pincha 45–50 yoshdan keyin, ortiqcha vaznlilarda erta.

Belgilari: og'riq harakatdan keyin, kechqurun kuchayadi. Ertalabki qotishlik 30 daqiqagacha. Zinadan tushish ko'tarilishdan qiyinroq. Vaqt o'tishi bilan bo'g'im yo'g'onlashadi, lekin qattiq bo'ladi.

Xarakterli: asta-sekin, yillar davomida rivojlanadi.

2. Menisk shikasti

Kim: yoshlarda — burilish yoki sakrashdan; kattalarda — tog'ay eskirgani uchun oddiy cho'kkalashdan ham.

Belgilari: og'riq bo'g'im chizig'ida, yon tomonda. Burilganda, cho'kkalaganda kuchayadi. Ba'zan bo'g'im «tiqilib qoladi» — oyoqni to'liq yozib bo'lmaydi.

Xarakterli: «tiqilish» va «bo'shab ketish» hissi — bu menisk uchun juda tipik.

3. Boylam shikasti

Kim: sport, yiqilish, to'satdan burilish.

Belgilari: shikast paytida ba'zan «shiqillash» eshitiladi. Tez shish. Tizza beqaror tuyuladi — «chiqib ketadigandek».

Xarakterli: aniq bir onda boshlangan, shikast bilan bog'liq.

4. Tendinit (pay yallig‘lanishi)

Kim: ko'p yuradigan, sakraydigan, yangi mashq boshlagan odamlar.

Belgilari: og'riq tizza qopqog'i ostida, old tomonda, aniq bir nuqtada. Bosganda og'riydi. Yuklamada kuchayadi, dam olganda tinchiydi.

Xarakterli: «ortiqcha yuklama» tarixi — yangi mashq, uzoq yurish, odatdan tashqari ish.

5. Tizza oldi og‘rig‘i (qopqoq atrofi)

Kim: ko'proq yosh ayollarda, shuningdek uzoq o'tiradigan odamlarda.

Belgilari: og'riq tizza old qismida, aniq nuqtasiz. Zinadan tushishda, cho'kkalaganda va uzoq o'tirgandan keyin kuchayadi.

Xarakterli: kinoteatrda yoki mashinada uzoq o'tirgach turganda og'riq — bu holatning klassik belgisi.

6. Bursit

Kim: tizzada ko'p turadigan ishlar — qurilish, dehqonchilik, tozalash.

Belgilari: tizza oldida aniq, yumshoq shish — go'yo ichida suvli xaltacha bor. Bo'g'imning o'zi normal harakatlanadi.

Xarakterli: shish tashqi va aniq chegarali.

7. Podagra va boshqa yallig‘lanishlar

Belgilari: og'riq to'satdan, ko'pincha tunda boshlanadi va juda kuchli. Bo'g'im qizaradi, issiq bo'ladi, tegish ham og'riydi.

Xarakterli: «hech narsa qilmagandim, tunda uyg'onib ketdim» — shunday tavsif podagraga xos.

Og‘riq tizzada, muammo boshqa joyda

Bu kam o'ylanadigan, lekin muhim ehtimol: tizza sog'lom bo'lib, og'riq boshqa joydan uzatilayotgan bo'lishi mumkin.

• Chanoq-son bo'g'imi. Uning kasalligi ko'pincha tizza og'rig'i sifatida seziladi. Agar tizzada tekshiruv hech narsa ko'rsatmasa, chanoqni tekshirish kerak.
• Bel umurtqasi. Siqilgan nerv og'riqni oyoq bo'ylab uzatishi mumkin. Bunda ko'pincha uvishish yoki «tok urishi» hissi qo'shiladi.

Bolalar va o'smirlarda tizza og'rig'i bo'lsa, chanoqni tekshirish ayniqsa muhim — bu yoshda chanoq bilan bog'liq holatlar aynan tizza og'rig'i bilan namoyon bo'lishi mumkin.

O‘zingizni qanday “so‘roq qilish” kerak

Shifokorga borishdan oldin shu savollarga javob yozib qo'ying — tashxis ancha tezlashadi.

Qayerda og‘riyapti?

• Old tomonda, qopqoq atrofida — tendinit, qopqoq atrofi og'rig'i, bursit.
• Yon tomonda, bo'g'im chizig'ida — menisk, boylam.
• Chuqurda, aniq joyi yo'q — artroz.
• Orqada, taqim ostida — kista yoki mushak.

Qachon kuchayadi?

• Harakatdan keyin, kechqurun → artroz.
• Tunda va tinch holatda → yallig'lanish.
• Zinadan tushganda → qopqoq atrofi, artroz.
• Uzoq o'tirgandan keyin → qopqoq atrofi.
• Buralganda → menisk.

Qanday boshlangan?

• To'satdan, aniq bir onda → shikast, podagra.
• Asta, haftalar ichida → tendinit, ortiqcha yuklama.
• Yillar davomida → artroz.

Yana nima bor?

• Shish, qizarish, issiqlik → yallig'lanish.
• «Tiqilish» yoki «bo'shab ketish» → menisk, boylam.
• Harorat, holsizlik → tizimli sabab, tekshiruv shart.

Kechiktirmasdan shifokorga

• Tizza qizargan, issiq va kuchli shishgan, ayniqsa harorat bilan birga.
• Oyoqqa umuman bosib bo'lmaydi.
• Tizza tiqilib qolgan — yozib yoki bukib bo'lmaydi.
• Shikastdan keyin tez shish paydo bo'lgan.
• Bo'g'im shakli o'zgargan.
• Oyoqda uvishish, kuchsizlanish yoki rang o'zgarishi.
• Boldirda og'riq va bir tomonlama shish.

Qizargan, issiq va shishgan bo'g'im harorat bilan birga — bu kutib turadigan holat emas.

Uyda nima yordam beradi

Bu choralar ko'pchilik sabablarda foydali, lekin tashxis o'rnini bosmaydi.

• Vazn. Yurishda tizzaga tana vaznidan bir necha barobar kuch tushadi. 5 kg tashlash har qanday qo'shimchadan sezilarli natija beradi.
• Son oldi mushagini kuchaytirish. Kuchli mushak yuklamaning bir qismini o'z zimmasiga oladi. O'tirgan holda oyoqni to'g'rilab 3 soniya ushlab turish — eng xavfsiz boshlang'ich mashq.
• Zarbasiz harakat. Suzish, velosiped, tekis yo'lda yurish.
• Sovuq yoki issiq. Shish va issiqlik bo'lsa — salqin. Qotishlik bo'lsa, shishsiz — issiq.
• Qulay poyabzal. Yupqa, qattiq tagli poyabzal zarbani tizzaga o'tkazadi.

Holatni yomonlashtiradigan odatlar

• To'liq harakatsizlik. Tog'ay ozuqani harakat orqali oladi — uzoq yotish uni ochlikka qo'yadi.
• Og'riq orqali mashq qilish. «Og'riyapti, demak ishlayapti» — bu noto'g'ri va xavfli.
• Og'riq qoldiruvchiga tayanib davom etish. Dori signalni o'chiradi, sababni emas — shikast chuqurlashadi.
• Shishgan bo'g'imni isitish. Yallig'lanishni kuchaytiradi.
• Chuqur cho'kkalash va og'ir ko'tarish — og'riq davrida.

Fito-vositalar qayerda turadi

Ochiq aytamiz: o'simliklar yirtilgan meniskni tuzatmaydi, uzilgan boylamni tiklamaydi va yemirilgan tog'ayni qaytarmaydi. Bular mexanik shikastlar va ularning yechimi boshqa.

Ularning o'rni boshqacha — uzoq muddatli qo'llab-quvvatlash:

• Biriktiruvchi to'qima uchun qurilish materiali — masalan kremniy.
• Yallig'lanish foniga ta'sir.
• Shish kamayishi orqali yengillik.

Ya'ni ular artroz kabi surunkali, asta rivojlanadigan holatlarda mantiqli — tashxis aniqlangandan keyin va asosiy choralar (vazn, harakat, shifokor tavsiyasi) ustiga qo'shimcha sifatida.

O'tkir shikastda yoki tizza qizarib, issiq bo'lib shishganda giyoh bilan vaqt yo'qotmang.

Qisqacha

Tizza og'rig'ini «shunchaki yosh» deb qabul qilmang. Og'riqning joyi, vaqti va boshlanish tarzi — uchta savol sababni ancha toraytiradi.

Aniq tashxis qo'yish esa shifokor ishi, va u tez-tez bir necha daqiqalik ko'rikdan iborat bo'ladi. Erta murojaat ko'p holatda ancha oddiy yechim beradi.