Eng qisqa javob

Qonda shakar miqdorining keskin tushib ketishi (gipoglikemiya) zudlik bilan aralashuvni talab qiladigan holatdir. Odatda titroq, sovuq ter bosishi, kuchli ochlik, yurak tez urishi va bosh aylanishi bilan boshlanadi. Bu vaziyatda asosiy qoida — qonga tez so‘riladigan oddiy uglevod qabul qilishdir.

Bunday daqiqalarda hech qanday parhez taomlar, yog‘li shirinliklar (masalan, shokolad yoki pishiriqlar) yoki giyohli damlamalar yordam bermaydi. Shakar tushganda chora ko‘rishni kechiktirish hushdan ketishga olib kelishi mumkin, shuning uchun holat yengillashgach, uning sababini shifokor bilan birga aniqlash zarur.

Gipoglikemiya qanday boshlanadi: tananing dastlabki signallari

Miya faoliyati to‘g‘ridan-to‘g‘ri glyukozaga bog‘liq. Qonda glyukoza yetishmovchiligi yuzaga kelganda, organizm zudlik bilan ogohlantiruvchi gormonlarni ishlab chiqara boshlaydi. Natijada kishi quyidagi belgilarni his qiladi:

  • Qo‘llarning beixtiyor qaltirashi va ichki bezovtalik;
  • Peshona va bo‘yinda yopishqoq, sovuq ter paydo bo‘lishi;
  • Birdaniga paydo bo‘ladigan kuchli, chidab bo‘lmas ochlik hissi;
  • Yurakning qindan chiqqudek tez va notekis urishi;
  • Lab va til uchining uvishishi, holsizlik.

Agar bu bosqichda chora ko‘rilmasa, miyaga glyukoza yetishmasligi chuqurlashadi: ko‘rish xiralashadi, bosh aylanadi, odam gapirishga qiynaladi yoki atrofdagilarga g‘alati, go‘yo mast odamdek tuyulishi mumkin.

Qon shakari nega birdan tushib ketadi?

Qandli diabeti bor insonlarda gipoglikemiya o‘z-o‘zidan paydo bo‘lmaydi. Bunga ko‘pincha dori vositalari va turmush tarzining nomutanosibligi sabab bo‘ladi:

  • Taomlanish vaqtini o‘tkazib yuborish: Qandni tushiruvchi dori ichilgan yoki insulin qilingan, ammo o‘z vaqtida yetarli uglevodli ovqat yeyilmagan;
  • Haddan tashqari jismoniy zo‘riqish: Kutilmagan og‘ir mehnat yoki uzoq piyoda yurish tanadagi glyukozani tez sarflab yuboradi;
  • Dori dozasining xatosi: Shifokor tavsiya qilgan me’yordan ko‘proq dori ichish yoki adashib insulinni ko‘p yuborish;
  • Spirtli ichimliklar: Spirtli ichimlik jigarning qonga glyukoza chiqarish qobiliyatini vaqtincha to‘sib qo‘yadi;
  • Nazoratsiz giyohlar ichish: Qandni tushiruvchi dorilar bilan bir vaqtda kuchli ta’sirga ega fito-vositalarni pala-partish qabul qilish.

Shakar tushganda nima qilish kerak: «15 qoidasi»

Gipoglikemiya sezilganda yoki glyukometrda past ko‘rsatkich chiqqanda vaqtni boy bermaslik kerak. Tibbiyotda eng oddiy va samarali usul mavjud:

  1. 15 gramm tez so‘riluvchi shakar iste’mol qiling: Bu 3-4 bo‘lak qand, yarim stakan meva sharbati yoki 1 osh qoshiq oddiy shakarni suvda eritib ichish bo‘lishi mumkin.
  2. 15 daqiqa kuting: Darhol to‘yib ovqatlanishga shoshilmang. Organizmga glyukoza so‘rilishi uchun biroz vaqt kerak.
  3. Qon shakarini qayta o‘lchang: Agar 15 daqiqadan keyin ham ko‘rsatkich ko‘tarilmasa yoki belgilar o‘tmasa, yana 15 gramm tez uglevod qabul qiling.

Ko‘rsatkich xavfsiz darajaga yetgandan so‘ng, agar navbatdagi taomgacha hali uzoq bo‘lsa, shakarning qayta tushib ketmasligi uchun murakkab uglevod (bir bo‘lak non yoki ozgina bo‘tqa) yeb olish tavsiya etiladi.

Gipoglikemiyada yo‘l qo‘yiladigan keng tarqalgan xatolar

Vahima tushganda odamlar ko‘pincha noto‘g‘ri harakat qiladi va bu holatni yanada og‘irlashtirishi mumkin:

  • Shokolad, muzqaymoq yoki tort yeyish: Ularning tarkibida yog‘ ko‘p bo‘lgani sababli ichakdan shakar juda sekin so‘riladi. Bu daqiqalarda esa shoshilinch yordam kerak.
  • Haddan tashqari ko‘p yeb yuborish: Kuchli ochlik hissiga berilib, to‘xtovsiz shirinlik va non yeyish qondagi shakarning keyinchalik me’yordan ancha baland sakrab ketishiga olib keladi.
  • Hushsiz odamning og‘ziga shirin choy quyish: Agar bemor o‘zini bilmayotgan bo‘lsa, unga ichimlik berish mutlaqo mumkin emas — suyuqlik nafas yo‘liga ketib qolishi xavfi bor.
  • Holatni giyohlar bilan to‘g‘rilashga urinish: Gipoglikemiya — bu dori yoki fito-choy bilan to‘xtatiladigan jarayon emas, u faqat glyukoza bilan tiklanadi.

Fito-choylar va giyohlarning bu yerdagi o‘rni hamda chegarasi

Ko‘pchilik tabiat ne’matlarini mutlaqo zararsiz deb hisoblaydi. Ammo qandli diabetda ehtiyotkorlik birinchi o‘rinda turishi shart.

Giyohlar nima qila olmaydi:

  • Hech qanday o‘simlik tushib ketgan qon shakarini tezda xavfsiz darajaga ko‘tara olmaydi;
  • Fito-choylar insulin yoki shifokor belgilagan dorilar o‘rnini bosmaydi;
  • O‘simliklar gipoglikemiya xavfini butunlay bartaraf etmaydi.

Ehtiyot bo‘lish kerak bo‘lgan jihat: Qondagi shakarni pasaytirishga yordam beruvchi ba’zi giyohlar (masalan, tut barglari, loviya pallasi yoki dolchin) dorilar bilan birga nazoratsiz ichilsa, dorining ta’sirini kuchaytirib yuborishi va aksincha, shakarni haddan tashqari tushirib, gipoglikemiyaga sabab bo‘lishi mumkin. Shuning uchun har qanday qo‘shimcha damlama qabul qilishdan oldin o‘z holatingizni tushunishingiz va mutaxassis bilan maslahatlashishingiz zarur.

Qachon zudlik bilan shifokorga murojaat qilish kerak?

Gipoglikemiyaning ayrim holatlari uy sharoitida hal qilib bo‘lmaydigan darajada xavfli hisoblanadi. Quyidagi vaziyatlarda zudlik bilan tez tibbiy yordam chaqirish lozim:

  • Tezkor shakar qabul qilinganidan keyin ham ahvol yaxshilanmasa va alomatlar kuchaysa;
  • Bemor chalkash gapira boshlasa, xatti-harakatlarini boshqara olmasa yoki hushi xiralashsa;
  • Bemorda tutqanoq (sudorogi) boshlansa yoki hushini yo‘qotsa;
  • Shakar tushishi sababsiz ravishda tez-tez, ayniqsa tunda takrorlansa.

Tunda sovuq terga botib uyg‘onish, ertalab bosh og‘rig‘i bilan turish yoki yomon tushlar ko‘rish tungi gipoglikemiyadan darak berishi mumkin. Bunday holatda dorilar dozasini o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirmasdan, darhol shifokor bilan bog‘lanish shart.